Od studiów nad zabytkami do misji ochrony krajobrazu

Mateusz Turczyński jest inżynierem budownictwa i założycielem Fundacji AdRem,
zajmującej się dokumentowaniem, ochroną i reinterpretacją tradycyjnej architektury
drewnianej w północno-wschodniej Polsce.
Choć nie jest twórcą ludowym w klasycznym rozumieniu, to jego działalność idealnie
wpisuje się w sens Szlaku Kultury Ludowej Suwalszczyzny – chroni lokalną tożsamość,
dba o krajobraz i nadaje nowe życie zapomnianym formom budowlanym.
Możemy budować współcześnie, z dbałością o oryginalność architektury regionalnej –
podkreśla Pan Mateusz, opisując swoją filozofię pracy.

Ginący podział architektoniczny Polski i próba jego
przywrócenia

Pan Mateusz od lat obserwuje, jak na terenie kraju zanika regionalne zróżnicowanie
architektoniczne.
Dzisiejsze budownictwo w Polsce, niezależnie od regionu, niczym się od siebie nie różni –
mówi z żalem.
Kiedyś było inaczej: Podlasie, Suwalszczyzna, Mazury czy Podhale miały własny wizualny
język, widoczny w ornamentyce, okiennicach, proporcjach i detalach.
Fundacja AdRem dokumentuje te cechy – fotografuje, inwentaryzuje, porównuje. Niestety
często dzieje się to za późno.
Sfotografowane i zinwentaryzowane przez nas budynki dziś już nie istnieją. To walka z
czasem, i o obiekty, i o ludzi, którzy potrafili wykonywać zdobienia.
To właśnie ta świadomość stała się impulsem do stworzenia własnej wizji współczesnego,
ale zakorzenionego w tradycji budownictwa.

Projektowanie nowych domów w duchu regionalnym

Pan Mateusz buduje i projektuje domy nowoczesne: przestrzenne, funkcjonalne, jasne.
Jednak każdy z nich powstaje z myślą o lokalnym krajobrazie. Nie chodzi o kopiowanie
XIX-wiecznych chałup, ale o subtelne nawiązania:
– rytm okien,
– kształt szczytu,
– drewniane detale,
– okiennice lub podokienniki,

– proporcje bryły typowe dla Suwalszczyzny.
To musi być delikatne nawiązanie do tradycji. Granica jest cienka. Ale taki budynek
wyglądałby dużo ciekawiej niż inne, bez nawiązań – tłumaczy założyciel Fundacji AdRem.
Jego projekty powstają nie tylko dla lokalnych mieszkańców. Często są to osoby z dużych
miast, które kupują siedliska, bo – jak mówi – widzą w tych wsiach coś szczególnego, tę
inność.

Fundacja AdRem – archiwum, laboratorium i punkt
ratunkowy tradycji

Fundacja AdRem działa dwutorowo:
– dokumentuje stare budynki drewniane Suwalszczyzny, Grodzieńszczyzny i Białorusi;
– tworzy nowoczesne projekty domów nawiązujących do regionalnego stylu.
Zespół korzysta zarówno z klasycznych prac etnograficznych (m.in. prof. Mariana
Pokropka i dr Artura Gawła), jak i własnych badań terenowych. Przedwojenne albumy,
książki i inwentaryzacje z czasów II RP zestawiają z dzisiejszym stanem zabudowy,
pokazując, jak wiele zniknęło w ciągu ostatnich dekad.
To dorobek kulturowy, o który należy zadbać, który warto pokazywać – przekonuje Pan
Mateusz.
Jego działalność jest niezwykle bliska idei Szlaku Kultury Ludowej, chociaż dotyczy nie
przedmiotów, lecz przestrzeni, w której żyli i tworzyli ludowi artyści.

Walka o system – o program, który mógłby ocalić
regionalny styl

Mateusz Turczyński od lat apeluje, by stworzyć program wsparcia dla właścicieli
tradycyjnych domów: dofinansowania, wskazówki estetyczne, katalog wzorców. Choćby
taki, który mógłby znajdować się w każdym urzędzie wydającym pozwolenie na budowę.
Wyobraża sobie album Suwalszczyzny zestawiający dawne domy z nowoczesnymi
projektami tworzonymi na kanwie tradycji. Jak mówi:
Bez takiego wsparcia ciężko zrealizować wizję spójności współczesnego budownictwa z
tradycyjnym.
To podejście nie jest ograniczaniem wolności inwestora – przeciwnie, daje mu narzędzia,
by mógł tworzyć świadomie.

Inny wymiar twórczości – kreowanie krajobrazu

Choć jego „twórczością” są domy, Mateusz Turczyński działa bardzo podobnie jak twórcy
ludowi – korzysta z tradycji, przekształca ją, interpretuje i przenosi w teraźniejszość. Różnica jest
tylko taka, że jego dziełem jest krajobraz, a nie pojedynczy przedmiot.
Cieszy mnie, że udało się coś uratować, przedłużyć rys historii. Ale też samo kreowanie
przestrzeni, w której ludzie żyją – podkreśla.

W tym sensie jego praca jest twórczością o fundamentalnym znaczeniu dla kultury
Suwalszczyzny.

Domy, które mówią regionalnym językiem

Dzięki działalności Mateusza Turczyńskiego tradycja architektoniczna Suwalszczyzny
zyskuje nową szansę. Jego projekty i badania przypominają, że kultura ludowa to nie tylko
rękodzieło – to także sposób kształtowania przestrzeni, proporcje, zdobnictwo i wrażliwość
na lokalność.
Założyciel Fundacji AdRem to twórca, który nie kopiuje dawnych wzorów, lecz je ożywia,
wprowadzając w XXI wiek. I właśnie dlatego jego praca naturalnie wpisuje się w Szlak
Kultury Ludowej Suwalszczyzny.

Kontakt:
Mateusz Turczyński
Adres: ul.Kościuszki 25A/2, 
16-400 Suwałki
Telefon: 693140085
e-mail: biuro@modern.eco.house.pl