Miejsce, które odżyło po latach ciszy
W samym sercu Puńska stoi budynek, który przez dziesięciolecia pełnił rolę plebanii.
Zbudowany pod koniec XIX wieku, tuż po poświęceniu kościoła w 1887 roku, przez długi
czas był centrum życia parafialnego. W latach 60. XX wieku opustoszał, a następnie przez
kilkanaście lat pełnił funkcję magazynu – aż do momentu, gdy zobaczyła go Aldona
Wojciechowska.
Pierwszą wystawę tkanin tradycyjnych zrobiłam w 1996 roku, kiedy proboszcz otworzył ten
budynek, bo stał kilkanaście lat pusty – wspomina założycielka muzeum.
Od tamtej chwili minęło prawie 30 lat, a Stara Plebania zmieniła się w jedno z
najważniejszych miejsc dokumentujących kulturę polsko-litewskiego pogranicza.
Muzeum tkanin, wycinanek i domowej sztuki regionu
Dziś Stara Plebania jest miejscem, w którym można zobaczyć to, co w tradycji lokalnej
najcenniejsze.
Jest to muzeum związane przede wszystkim z kulturą i sztuką regionu – mówi Aldona
Wojciechowska, oprowadzając po salach pełnych barw i dawnych wzorów .
Znajdziemy tu m.in.: narzuty i kilimy,serwety i makatki, papierowe wycinanki, które zdobią
wszystkie okna, litewskie słomiane pająki, wpisane w 2023 roku na listę UNESCO, stroje
ludowe z okolic Puńska i Sejn, odtworzone na podstawie materiałów muzealnych z
Suwałk, Wilna i lokalnych domów.
Udało się wytkać niektóre rzeczy i zobaczyć, jak wyglądał strój tego regionu ponad 100 lat
temu – opowiada twórczyni muzeum, która jest również autorką książki o tradycyjnym
stroju litewskim z Suwalszczyzny.
Stara Plebania jako centrum edukacji etnograficznej
Muzeum to nie tylko ekspozycja, ale również intensywna działalność edukacyjna.
Nie tylko można zwiedzić. Prowadzimy też warsztaty robienia pisanek, palm, wycinanek,
pająków słomianych, krajek – wylicza z dumą Aldona Wojciechowska.
W specjalnie przygotowanym pomieszczeniu mogą uczyć się zarówno dzieci, jak i dorośli.
W okresie przedświątecznym Stara Plebania zamienia się w pracownię tradycyjnych
ozdób, a latem – w przestrzeń, gdzie turyści poznają sztukę pająków czy krajek.
Goście przyjeżdżają z całej Polski. Najwięcej mamy z Warszawy, Poznania, Wrocławia,
Gdańska i Szczecina. Przybywają ludzie, którzy są w jakiś sposób związani z Litwą, ale
nie tylko – wyjaśnia gospodyni miejsca.
Powrót do korzeni – opowieść o parafii i lokalnej historii
Jednym z najcenniejszych elementów muzeum jest odtworzona stara kancelaria parafialna
– pomieszczenie przywrócone podczas remontu. To miejsce służy dziś do opowiadania
historii regionu, opartej na dokumentach i źródłach archiwalnych. Najstarszym z nich jest
dokument z 1597 roku, w którym zapisano, że proboszczem w Puńsku ma być duchowny
znający język litewski.
Dlaczego tak jest? Na pewno większość stanowili tutaj Litwini – podkreśla Pani Aldona,
snując opowieść o osadnictwie litewskim na ziemiach jaćwieskich .
W muzeum można również usłyszeć o:
– traktacie melneńskim z 1422 roku,
– nadawaniu ziem zasłużonym dla dworu litewskiego,
– reorganizacjach parafii w XIX i XX wieku,
– podziale Puńska w 1920 roku, kiedy granica państwowa przecięła parafię na dwie
części.
Te historie tworzą kontekst dla ekspozycji i uświadamiają zwiedzającym, że tradycja
regionu nie jest zbiorem dekoracji, lecz żywą opowieścią o pograniczu dwóch kultur.
Muzeum tworzone z pasji
Choć Stara Plebania nie ma formalnego statusu muzeum, działa nieprzerwanie od 29 lat
dzięki zaangażowaniu jednej osoby.
Od tego czasu cały czas zbieram eksponaty. Powstaje muzeum, choć nie ma zatrudnionej
żadnej osoby – mówi z uśmiechem Aldona Wojciechowska, świadoma, że to przede
wszystkim jej osobista misja .
To miejsce, które żyje głównie dzięki pasji, wiedzy i pracy jednej kobiety. I właśnie dlatego
ma tak niezwykłą duszę. Ten trud i pasja docenione zostały w skali kraju. W 2025 roku
Aldona Wojciechowska została wyróżniona Nagrodą im. Oskara Kolberga „Za zasługi dla
kultury ludowej”.
Kontakt:
Muzeum Kultury Ludowej ,,Stara Plebania” w Puńsku
ul. Mickiewicza 70,
16-515 Puńsk
Aldona Wojciechowska
Telefon: 601 323 476
e-mail: etnopunska@wp.pl
