Miejsce, które żyje kulturą

W Postawelku, niewielkiej wsi położonej na styku polsko-litewskiego pogranicza, powstaje
wyjątkowe miejsce – Galeria Zespołu Pogranicze. Nie muzeum, lecz żywa przestrzeń,
która ma rosnąć wraz z zespołem.
Muzeum to już koniec, zamknięte… a galeria to sprawa żywa. Będą prezentowane kolejne
dyplomy, kolejne wyjazdy, kolejne osiągnięcia – mówi Józef Murawski, założyciel i
kierownik Pogranicza.
To jego prywatna inicjatywa, zbudowana bez dotacji, własnymi rękami.
Materiały się kupiło, pobudowało się samemu. Robocizna kosztuje, a tu wszystko zrobione
elegancko, bez kantów – podkreśla Pan Józef.
Wnętrze wypełniają dyplomy, nagrody i pamiątki. Część z nich czeka jeszcze w pudłach,
gotowa do nowej ekspozycji. Jest to przestrzeń, która z czasem ma stać się centrum
lokalnej tradycji.

Pogranicze – zespół zakorzeniony w miejscu

Zespół Pogranicze powstał w 1981 roku, a więc ma już ponad 40 lat. Józef Murawski jest
jego współtwórcą i liderem od samego początku.
Od początku jestem założycielem zespołu i oby się na mnie nie skończyło – mówi z
nadzieją w głosie.
Pogranicze śpiewa wyłącznie pieśni z najbliższej okolicy:
Naszych pieśni nikt inny nie śpiewa, bo to są pieśni z tych wiosek – podkreśla Pan Józef.
Najważniejszy repertuar pochodzi z dwóch wsi – Postawelek i Białobłota – miejsc, które od
wieków tworzą kulturową jedność. To właśnie tutaj żyli śpiewacy urodzeni jeszcze w XIX
wieku. Józef Murawski miał szansę śpiewać z nimi jako piętnastoletni chłopak:
Nikt mnie nie uczył. Musiałem przyjść i zaśpiewać. To trzeba przeżyć, wejść w to –
wspomina.

Najstarsze tradycje – pieśni, obrzędy, pogrzeby

Pogranicze wykonuje głównie pieśni, które przetrwały w lokalnej społeczności przez
pokolenia. Należą do nich pieśni nabożne, obrzędowe i pogrzebowe. Józef Murawski
kładzie duży nacisk na ich autentyczność.
Tekstów ludowych w śpiewie pogrzebowym nie uznaję. Mamy pieśni z kantyczek sprzed
200 lat.

Najstarsza kantyczka, którą posiada Pan Józef, pochodzi z 1817 roku, co sprawia, że
zespół wykonuje melodie i teksty o niezwykłej wartości historycznej.
Poza pieśniami Pogranicze odtwarza również dawne obrzędy:
– Dni Krzyżowe,
– chodzenie z Allelują,
– kolędowanie z gwiazdą,
– Boże Narodzenie z królem Herodem,
– procesje wielkanocne i wielkotygodniowe.
Niektóre tradycje, dzięki działalności Pogranicza, wróciły do praktyki.
Dni Krzyżowe po 1993 roku wróciły. Nabożeństwo odprawiamy do dziś – mówi Pan Józef.

Kazimierz, Rzeszów i najważniejsze nagrody

Zespół regularnie występuje na prestiżowych festiwalach muzyki i tańca tradycyjnego.
Najwyższym wyróżnieniem jest zdobycie Baszty Kazimierzowskiej – głównej nagrody
Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym.
Walczą wszystkie zespoły. A my mamy Basztę zdobytą. Mamy też trzy pierwsze nagrody –
stwierdza z dumą Pan Józef.
Na koncie Pogranicza są również:
– nagrody z Rzeszowa (w kategorii tańca tradycyjnego),
– wyróżnienia ze Stężycy, Kielc, Węgorzewa,
– udział w ogólnopolskim Sejmiku Teatrów Wiejskich w Tarnogrodzie,
– prezentacje obrzędów na Litwie, Łotwie i w muzeach etnograficznych w Polsce.

Grupa, która trwa mimo zmian

Choć dziś wioski pustoszeją, a młodych chętnych do śpiewu jest coraz mniej, zespół nadal
działa.
Napływ pokoleniowy nie wzrasta. Mało jest dzieci. Ale przychodzą emeryci – mają czas i
chcą śpiewać – mówi Pan Józef.
Regularne próby odbywają się w nowo powstającej galerii. To miejsce ma nie tylko
przechowywać tradycję, ale też ją utrwalać i wzmacniać.
Tutaj jest dobra akustyka. Cudownie się śpiewa – mówi z uśmiechem kierownik
Pogranicza.
Zespół Pogranicze to jeden z najważniejszych strażników tradycji muzycznych
Suwalszczyzny.
Jego działalność, konsekwencja i wierność lokalnym melodiom sprawiają, że głos
niewielkich wiosek wciąż wybrzmiewa – zarówno na scenach całej Polski, jak i tutaj, w
Postawelku, gdzie wszystko się zaczęło.

Kontakt:

Zespół Pogranicze
Józef Murawski
Adres: Postawelek 16, 
16-411 Szypliszki
Telefon: 661204214
e-mail: j.murawski@onet.eu