Korzenie, z których wyrasta sztuka

Krystyna Cieśluk urodziła się w 1937 roku w Lipsku, w rodzinie chłopskiej, w której
tradycja rękodzieła była naturalnym elementem codzienności. Jej twórczość nie pojawiła
się nagle, wyrastała z dziecięcych lat, z obserwowania matki pochylonej nad pisankami, z
zapachu naturalnych barwników i rozmów o dawnych zwyczajach.
Jak sama wspominała w rozmowach z etnografami:
Pisanki robiło się zawsze. To było tak oczywiste jak to, że na wiosnę zakwitnie ogród.
Ta naturalność tradycji przełożona na mistrzostwo techniki uczyniła z niej jedną z
najważniejszych twórczyń Suwalszczyzny.

Pisanka batikowa – serce jej twórczości

Choć dorobek Pani Krystyny jest niezwykle szeroki, to właśnie pisanka batikowa stała się
jej znakiem rozpoznawczym. Najpierw tworzyła ją wspólnie z mamą, używając wyłącznie
naturalnych barwników – łupin cebuli, kory dębu, młodego żyta czy suszonych kwiatów.
Jej prace już w latach 50. XX wieku zwróciły uwagę etnografów z Muzeum
Etnograficznego w Krakowie. Z czasem zaczęła współpracować z największymi
autorytetami polskiej etnografii – prof. Romanem Rinfussem i prof. Marianem Pokropkiem.
Jej pisanki trafiły do licznych kolekcji muzealnych oraz prywatnych, wędrując do USA,
Kanady, Francji, Niemiec i Skandynawii. Przez 20 lat wykonywała zamówienia dla
„Cepelii”, realizując projekty zarówno na rynek krajowy, jak i zagraniczny.
Każda pisanka musi mieć duszę. Inaczej jest tylko jajkiem pomalowanym we wzorki – Pani
Krystyna mawiała często podczas warsztatów, podczas których uczyła zachwycającej
techniki batikowej kolejne pokolenia twórców.

Artystka wielu dziedzin

Choć świat zna ją głównie jako mistrzynię pisanki, Krystyna Cieśluk tworzyła w niemal
każdej dziedzinie tradycyjnego rękodzieła. Jej dom był przestrzenią, w której powstawały:
– wycinanki,
– kwiaty z bibuły,
– pająki ze słomy,
– hafty i koronki,
– warkocze i wyroby słomiane,
– dekoracje z korzeni,
– pieczywo obrzędowe,
– tradycyjne wieńce dożynkowe.

Jej wiedza o obyczajach, symbolice i kulturze duchowej regionu była ogromna. Przez lata
dzieliła się nią z mieszkańcami Lipska i okolic, prowadząc setki warsztatów i spotkań.

Animatorka i dokumentalistka kultury

Jednym z najważniejszych obszarów działalności Krystyny Cieśluk było dokumentowanie i
ożywianie folkloru.
W 1973 roku założyła Koło Twórców Ludowych w Lipsku, skupiające dziesiątki artystów. W
tym samym roku rozpoczęła pracę w Gminnym Ośrodku Kultury, gdzie organizowała
wystawy, zajęcia dla dzieci i młodzieży, a także stworzyła niezwykle cenną dokumentację
zanikających zawodów.
Z jej inicjatywy powstało Muzeum Regionalne w Lipsku, które prowadziła przez 25 lat.
Instytucja ta jest dziś jednym z najważniejszych punktów na mapie folkloru regionu.
Nie tylko rękodzieło było jej pasją. Krystyna Cieśluk zajmowała się również folklorem
muzycznym. Założyła Zespół Regionalny „Lipsk”, dla którego gromadziła repertuar
podczas terenowych badań na pograniczu polsko-białoruskim. W efekcie zgromadziła
imponujący zbiór ponad 700 pieśni.
Na podstawie zebranych materiałów przygotowała scenariusze widowisk obrzędowych,
m.in. „Gody, nasze gody” i „Wieczór panieński”, które zostały nagrane przez Telewizję
Polską.
Dzięki jej staraniom odtworzono także strój lipski, dziś znajdujący się w zbiorach
Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie.

Nagrody i uznanie

Za swoją pracę artystyczną i dokumentacyjną Pani Krystyna otrzymała liczne nagrody. Są
to m.in.:
– Nagroda im. Oskara Kolberga (2007),
– Złoty i Srebrny Krzyż Zasługi,
– odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”,
– dwukrotne stypendium Ministerstwa Kultury.
Jej dorobek stał się podstawą wielu wystaw, opracowań i badań etnograficznych.

Strażniczka tradycji Lipska

Krystyna Cieśluk jest jedną z tych twórczyń, których rola wykracza daleko poza samą
sztukę. To osoba, która przez całe życie budowała, chroniła i przekazywała kulturę
regionu, nieustannie przypominając o jej wartości.
Jej prace, nagrania, zbiory i inicjatywy pozostają trwałym fundamentem lipskiej tożsamości
oraz jednym z filarów Szlaku Kultury Ludowej Suwalszczyzny.
Dzięki niej tradycja nie tylko przetrwała – ale też wciąż inspiruje.